Naast elkaar op een bankje, in het parkje op de Campo Sant’ana, kijken naar de driftig rondstappende haantjes en de vette eenden, die voorbij waggelen. ‘We zitten hier graag, vooral s’ morgens als het nog niet zo warm is. Even kletsen met mensen uit de buurt.’
Júlio (79) en Paula (77) zijn 51 jaar getrouwd en wonen hier al hun hele leven. Ze hebben elkaar op het postkantoor in de Avenida da Liberdade leren kennen, waar zij de administratie deed en hij de post rondbracht. ‘Ik heb hem aan de haak geslagen’, lacht Paula. ‘Toen ik hem met zijn zachte ogen in zijn grijze uniform zag staan, dacht ik meteen, die laat ik niet meer los.’ Júlio is sinds 15 jaar gestopt met werken. ‘Vroeger had ik geen tijd om op reis te gaan en nu ik gepensioneerd ben, heb ik er geen geld voor’, zegt hij berustend.
Grijs en arm
Van elke tien alle Portugezen zijn er twee ouder dan 65 jaar. Over twintig jaar zullen dat er – door de toegenomen levensverwachting en het lage geboortecijfer – minstens drie zijn Toekomst.
Het gemiddelde pensioen is de laatste jaren met slechts 16 euro omhoog gegaan en een derde van het aantal gepensioneerden moet rond komen van minder dan 460 euro per maand. Dat is honderd euro minder dan het minimumloon.
Mishandeling
‘De laatste jaren zien we een duidelijke toename van geweld tegen ouderen’, zegt Maria Oliveira van het Portugese meld- en adviespunt Huiselijk Geweld (APAV) Huiselijk geweld. Mishandeling is vooral psychisch en vindt in de meeste gevallen – vaak jarenlang – in de huiselijke sfeer plaats. In het overgrote deel betreft het getrouwde vrouwen tussen de 65 en 70 jaar. De daders zijn meestal de eigen kinderen – of kleinkinderen – en in een kwart van de gevallen de echtgenoot.
Pervers
‘Er zijn bejaarden in Portugal, die absoluut pervers behandeld worden’, zegt José de Faria Costa, ombudsman bij de gratis telefonische hulplijn voor ouderen ( Linha do Idoso). ‘Sommige kinderen gaan zo ver, dat ze – tegen de tijd dat het zomer wordt – stoppen met het geven van medicijnen aan hun ouders, waardoor die met spoed moeten worden opgenomen. Dan kunnen de kinderen rustig op vakantie’.
Maar ouders worden ook opgelicht en bestolen. ‘Laatst kreeg ik nog een telefoontje, waarbij bleek dat kinderen het pensioen van hun ouders inpikten door bij de Sociale Dienst te zeggen dat hun vader of moeder bedlegerig was en zelf niet kon komen’.
Ótimo fim de semana
Een tweede ontwikkeling is de toegenomen levensverwachting.
Niemand minder dan de 82-jarige Sophia Loren doopte begin deze maand in Le Havre het – volgens de eigenaar – 8e wereldwonder.
Het merendeel van de hoogopgeleide – meest universitair geschoolde – jongeren, die de afgelopen 5 jaar geëmigreerd zijn, hebben nog geen 
Door de wereldwijde crisis en de forse bezuinigingen zijn sinds 2011 – toen de economische crisis op z’n hoogtepunt was – ieder jaar meer dan 100.000Portugezen naar het buitenland vertrokken. In tegenstelling tot de jaren 60 zijn het nu vooral jonge en gekwalificeerde mensen die emigreren en is met name Engeland zeer gewild bij artsen en verpleegkundigen.
De belangrijkste handicap van Lissabon voor mensen met een beperking is, dat de stad – net als Rome – op zeven heuvelen is gebouwd en bezaaid met trappen. Rolstoelen houden niet van hellingen en al helemaal niet van trappen.
De linkse regering wil mensen met een beperking – die vaak in instellingen verblijven – meer autonomie geven door hen in hun eigen vertrouwde omgeving te laten wonen.
Mocht Rob alsnog besluiten te gaan, dan wacht hem een verassing. Er is namelijk pas een wet aangenomen, die niet toestaat dat mensen met een beperking in een rij moeten wachten, ook niet voor een restaurant.
In Portugal verdienen vrouwen – evenals in de meeste andere Europese lidstaten – voor hetzelfde werk 16,5% minder dan mannen. Dit betekent in feite dat vrouwen twee maanden per jaar voor niets werken!
Ook binnen het gezin is er nog weinig vooruitgang geboekt en besteden vrouwen per dag gemiddeld ruim anderhalf uur meer aan huishoudelijke taken dan mannen.
De socialistische regering – die ongelijkheid in beloning wil uitbannen – heeft aangekondigd dat bedrijven, die vrouwen minder betalen, riskeren contracten bij de overheid mis te lopen. Met de vertegenwoordigers van de ‘booming’ schoenenindustrie – die 95% van haar productie exporteert en waar 60% van de werknemers vrouw is – werd onlangs een historisch akkoord gesloten over gelijke beloning voor mannen en vrouwen.
Het economisch herstel is zintuiglijk merkbaar in de stad. Overal zie en hoor je bouwactiviteiten, je voelt een nieuwe wind, ruikt de luchtverontreiniging op de Avenida da Liberdade en proeft in de talloze eettentjes – zoals op de Mercado da Ribeira, waar gerenommeerde chef-koks een betaalbare versie van hun ‘haute cuisine’ serveren – weer een boeket aan smaken.
Maar er is ook een keerzijde. Grond- en huizenprijzen –zowel voor huur als koop – rijzen de pan uit, waardoor de binnenstad één groot appartementencomplex dreigt te worden, alleen nog betaalbaar voor de rijken. Dat zijn buitenlanders, die – door het Golden Visa programma – het recht krijgen om zich in Portugal te vestigen, als ze meer dan 500.000 euro voor een woning neertellen.
Karakteristieke buurtwinkeltjes en authentieke restaurantjes worden meer en meer opgeslokt door prijzige boetieks, dure hotels, fastfood restaurants, en internationale kledingketens, die meer voldoen aan de behoeftes van de blote-benen-toeristen dan aan die van de lokale bewoners. (
Zaligverklaring is een gebruik binnen de Rooms-Katholieke Kerk, waarbij een paus officieel verklaart dat iemand publiekelijk vereerd mag worden. Overigens moet die persoon daarvoor wel een wonder hebben verricht. Een ‘zalige’ heeft vooral betekenis voor een bepaalde regio, waar hij of zij al geruime tijd door de lokale bevolking vereerd wordt.
De meeste buitenlandse toeristen komen traditiegetrouw uit Spanje, Italië en Polen. De laatste jaren is er een forse toename van bezoekers uit Azië en boeken Zuid-Koreanen al meer overnachtingen dan katholieke Brazilianen.
Dit jaar worden er – door het bezoek van de paus en de heiligverklaring van de twee kinderen – meer dan 10 miljoen bezoekers verwacht.
Portugal is de belangrijkste producent van kurk in de wereld en exporteert sinds kort zelfs meer kurk dan wijn. Hoewel het merendeel van de productie naar champagne – en wijnproducerende landen gaat, wordt kurk ook gebruikt voor vloertegels, isolatie en decoratie. Recent is zelfs een ecologische verantwoorde zeep van kurk op de markt gekomen.
Kurk wordt gewonnen uit schors van de kurkeik, die vooral in de droge, zuidelijke Alentejo provincie uitstekend gedijt. De bomen worden ongeveer 200 jaar oud en kunnen vanaf de leeftijd van 25 jaar elke 9 jaar worden geschild. In 2011 werd de kurkeik uitgeroepen tot “boom des vaderlands.”
‘Er zijn dingen die nooit met woorden verklaard kunnen worden’